ទង្វើរដ៏ចង្រៃរបស់យុវជនមួយចំនួនពេលធ្វើដំណើរតាមដងផ្លូវ

ចរាចរណ៍នៅតាមផ្លូវសាធារណៈកំពុងតែក្លាយជាបញ្ហាមួយ ដ៏ដូចជាប្រធានបទមួយដ៏ក្តៅគគុក ក្នុងការពិភាគ្សារបស់ប្រជាជនគ្រប់រូបផងដែរ។ កក្តាទាំងអស់នោះវាបណ្តាលមកពីបញ្ហាយ៉ាងច្រើន ប៉ុន្តែខ្ញុំសូមលើកយកនូវអាកាប្បកិរិយា និងទង្វើរដ៏ចង្រៃមួយចំនួនរបស់យុវវ័យបច្ចុប្បន្នដែលក៏ជា មូលហេតុដែលបង្កអោយមានបញ្ហាមិនចេះតិចមកនិយាយ។

១. ភ្លើងលឿងត្រូវបន្ថែមល្បឿន ភ្លើងក្រហមជឹះកាត់ធម្មតា៖ ប្រហែលជាពួកគេគិតថាជីវិតរបស់គេ និងអ្នករួមដំណើរជាមួយអាចរកទិញបានតាមផ្សា ឬមួយប្រហែលជាគេមានលុយច្រើនចាយមិនអស់ ក៏គិតចង់ទិញជីវិតមកទុកគ្រាន់ផ្លាស់ប្តូរហើយមើលទៅ។ ទោះយ៉ាងណាក្តី ទង្វើនេះវាពិតជាចង្រៃរកអ្វីប្រៀបមិនបាន។

២. ជឹះម៉ូតូមានកញ្ចក់មើលក្រោយ និងពាក់មួកការពារ មើលទៅសម្រ៉ែ មិនទាន់សម័យ៖ កញ្ចក់ទុកមើលក្រោយជាឧបករណ៍បញ្ជាស់គ្រោះថ្នាក់ដែលអាចកើតមាន ពេលយើងបត់ឆ្វេង ឬស្តាំ។ មួកការពារសុវត្ថិភាពសំរាប់អ្នកបើកបរម៉ូតូវាមានសារៈប្រយោជន៍ប្រៀបបានទៅនិង ពោងសុវត្ថិភាព និងខ្សែក្រវ៉ាត់សុវត្ថិភាពរបស់រថយន្តអញ្ចឹងដែរ។ មិនពាក់មួកការពារពេលបើកបរ ហាក់ដូចជាបើកបររថយន្តមិនមានពោងសុវត្ថិភាព និងខ្សែក្រវ៉ាត់អញ្ចឹង។

៣. ជឹះម៉ូតូមួយជួរមិនសប្បាយទេ បើពីរឬបីជួរវិញសប្បាយណាស់៖ ពេលខ្លះពួកគេជឹះម៉ូតូ ពីរទៅបីជួរដោយមិនខ្វល់ពីអ្នកដទៃសម្បីតែបន្តិច។ ចុះបើជឹះតែមួយជួរដូចគេឯងទៅវាថី? វាមិនសង្ហារឺ? ជឹះមួយជួរហ្នឹងវាស្លាប់រឺ?

៤. ជឹះយឺតៗអត់សង្ហាទេ ទាល់តែ ៧០គ.ម/ម៉ ឬលើសពីហ្នឹងទើបអស្ចារ្យ៖ ចុះអីក៏អគតិយ៉ាងនេះ? មិនខ្លាចស្លាប់ខ្លួនឯងក៏គួរគិតដល់ជីវិតអ្នកដទៃផង។ កុំចង្រៃដល់ថ្នាក់ហ្នឹងពេក។

៥. សម្លេងម៉ូតូស្ងាត់ៗចឹងមិនឡូយទេ ទាល់តែ ១០០០dB ទើបឡូយ៖ សំណាងហើយដែលគេមិនគប់ស្បែកជើងចំកណ្តាលមុខនោះ កុំគិតថាខ្លនធ្វើអញ្ចឹងវាសង្ហានោះ វាជាការរំខានមួយដែលមិនអាចទទួលយកបាន។

ទាំងអស់នេះគ្រាន់ជាជ្រុងតូចមួយដែលខ្ញុំបានជួបប្រទះរាល់ថ្ងៃ។ សូមយុវវ័យខ្មែរយើងដែលបាន នឹងប្រព្រឹត្តនូវទង្វើរទាំងអស់នេះ មេត្តាគិតឡើងវិញថាត្រូវឬខុស។

ខ្ញុំសូមសរសើរដល់យុវវ័យ ក៏ដូចជាអ្នកដែលគោរពច្បាប់ទាំងដែលមានការយល់ដឹងពីផលវិបាក ក៏ដូចជាទុក្ខធុរៈរបស់អ្នកដទៃ។ សូមបន្តនូវទង្វើរដែលល្អៗទាំងនោះបន្តទៀតដើម្បីកុំអោយជនជាតិដទៃមើលងាយជនជាតិខ្មែរយើង។

ចូររក្សាកេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់ខ្មែរដែលដូនតាខិតខំបង្កើត និងបន្សល់ទុកអោយយើងជំនាន់នេះ។

សូមអភ័យទោសប្រសិនបើការប្រើពាក្យពេជមានការលើលលុះខ្វះខាត ឬមិនត្រូវអក្ខរាវិរុទ្ធ។

Why Early Breast Cancer Detection or Screening is Import

Breast cancer is the most common cancer in women worldwide, either you’re living a developed or developing country. It is estimated that worldwide over 508 000 women died in 2011 due to breast cancer [1].

In Cambodia, breast cancer is the 2nd most common cancer in women with 1,255 cases in 2012 and this number will raise up to 1,409 cases in 2015 [2]. Speaking of breast cancer among Cambodian women is still sound strange.

bc1162

Most Cambodian women mostly not aware of breast cancer and screen method and tools. They only know that they have breast cancer when the symptoms appear which is at late stage of breast cancer while treatment option nearly not possible.

Early detection or screen is very important. The most important benefit of early detection or screening is to help women who’s at risk with breast cancer a chance to live longer, live freely from breast cancer.

For an example, a Hollywood actress, Angelia Jolie, who was suffered from breast cancer now live freely with her families without worry about of this disease. She was diagnosed with breast cancer at very early stage and she decided to operate to remove those cancer cells from her body that helped her to reduce the risk of breast cancer from 85% down to 3% to 5%.

Early breast cancer detection is very important to those who have relatives (grandmother, mothers, sisters or any close relatives) with breast cancer to really make sure that they’ll not suffers from this deathly disease.

There are many recommendation and also guideline from American Cancer Society for breast cancer detection or screening [3].

  • Women age 40 and older should have a mammogram every year and should continue to do so for as long as they are in good health
  • Women in their 20s and 30s should have a clinical breast exam (CBE) as part of a periodic (regular) health exam by a health professional preferably every 3 years. Starting at age 40, women should have a CBE by a health professional every year.
  • Breast self-exam (BSE) is an option for women starting in their 20s. Women should be told about the benefits and limitations of BSE.
  • Women who are at high risk for breast cancer based on certain factors should get an MRI and a mammogram every year.

While currently, some of breast cancer detection available in Cambodia, I would recommend Cambodian women aged from 40 onward to get yourself test. Currently available methods in Cambodia such as mammogram, and BSE which you could detect it yourself. Shortly in the future, an hi-tech machine will be install and that would help a lot of Cambodian women to detect breast cancer and reduce more death from this deathly disease.

Get yourself screening or detection for early breast cancer, will you help live longer with disease free and you’ll have more time with your families. 

References:

[1]. WHO Breast cancer: prevention and control http://www.who.int/cancer/detection/breastcancer/en/index1.html%5D

[2]. Globocan: Cambodia estimated new breast cancer in 2015 [http://globocan.iarc.fr/old/burden.asp?selection_pop=29116&Text-p=Cambodia&selection_cancer=3152&Text-c=Breast&pYear=3&type=0&window=1&submit=%C2%A0Execute]

[3]. American Cancer Society [http://www.cancer.org/cancer/breastcancer/moreinformation/breastcancerearlydetection/breast-cancer-early-detection-acs-recs]

Sony Experia Z4: Small Move with Big Mistake

sony-xperia-z4-1

While Samsung mobile, HTC and also LG were introduced and about to introduce their new 2015 flagship smartphone, Sony chose to stay quiet with mysterious rumor smartphone introduction.

Samsung mobile is happy with their over-expected sales from Samsung Galaxy S6 and 6 Edge, HTC still straggling with their new HTC M9 which is not actually success. Sony just quietly introduced their newest flagship, Sony Experia Z4 with minor change and upgrade.

With Experia Z4, Sony only upgraded processor to Qualcomm 810 Octa-core, 32GB internal storage and 3GB of RAM while design and material keep the same. Speaking of design, nothing changes beside a bit lighter, and removed magnetic charger port and move the USB port to bottom of the device.

This minor changes show that, Sony is struggling with helping Sony mobile to a better place. Sony cannot introduce a break-through smartphone to attract their customers and this will lead to lose their customers to Samsung’s hand.

Sony mobile, better think twice about this and introduce all new device with top-not spec and attractive design body.

ការចាក់វ៉ាក់សាំងមហារីកមាត់ស្បួន និងការយល់ឃើញរបស់ស្រ្តីខ្មែរ

មហារីកមាត់ស្បួនជាជំងឺមួយប្រភេទដែលបង្កឡើងដោយមេរោគ HPV ដែលជាមេរោគដ៏កាចសាហាវមួយ។ ជាទូទៅ ៩៩.៧% នៃស្រ្តីដែលធ្លាប់ឆ្លងកាត់ការរួមភេទ និងស្រ្តីដែលបានរៀបការហើយ គឺយ៉ាងហោចណាស់ធ្លាប់ឆ្លងមេរោគ​HPV ម្តងក្នុងជីវិតរបស់គេ។

អ្វីដែលគួរអោយមានការព្រួយបារម្ភនោះគឺ ជំងឺមហារីកមាត់ស្បួនជាជំងឺដែលឈរលំដាប់មុខគេដែលបង្កអោយមានស្រ្តីខ្មែរស្លាប់ច្រើនជាងគេផងដែរ។ បើនិយាយពីការការពារវិញ ក្រសួងសុខាភិបាល និងរាជរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់មានលទ្ធភាពក្នុងការបញ្ចូលនូវវ៉ាក់សាំងការពារជំងឺនេះក្នុងកម្មវិធីចាក់ថ្នាំបង្កាជាតិបានឡើយ។ បច្ចុប្បន្ននេះមានក្រុមហ៊ុនដែលផលិតវ៉ាក់សាំងនេះបាននាំមកចែកចាយវ៉ាក់សាំងនេះក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងក្នុងតំលៃមួយសមរម្យផងដែរ។

តើហេតុអ្វីបានជាការការពារចំពោះមេរោគនេះមិនអាចប្រព្រឹត្តទៅបានលឿន? អ្វីដែលជាឩបសគ្គ?

មូលហេតុដែលរារាំងមិនអោយការការពារជំងឺនោះប្រព្រឹត្តទៅបានរលូនល្អនោះ មានច្រើន ប៉ុន្តែអ្វីដែលសំខាន់នោះគឺ

១. ការយល់ដឹងពីសារប្រយោជន៍នៃការចាក់វ៉ាក់សាំងការពារនឹងជំងឺនេះ នៅមានកំរឹតមួយដែលទាបនៅឡើយ។ ស្រ្តីខ្មែរមួយចំនួនធំមិនបានអោយតំលៃក្នុងការការពារមេរោគនេះដោយសារគេ មិនបានដឹងពីការចម្លងនៃមេរោគនេះ ក៏ដូចការសារប្រយោជន៍ក្នុងការចាក់វ៉ាក់សាំងផងដែរ។ ការយល់ដឹងមានសារប្រយោជន៍​ និងដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជំរុញអោយការការពារមេរោគនេះ ប្រព្រឹត្តទៅបានរលូន និងមានការគាំទ្រពីស្ត្រីខ្មែរគ្រាប់ស្រទាប់ផងដែរ។

២. បញ្ហាតំលៃក្នុងការចាក់វ៉ាក់សាំង ក៏នៅតែជាបញ្ហាមួយដែលរសើមខ្លាំងដែរក្នុងការរារាំងមិនអោយការបញ្រៀបនៃការចាក់វ៉ាក់សាំងនេះប្រព្រឹត្តទៅបានរលូនផងដែរ។ ស្រ្តីខ្មែរភាគច្រើនគិតថាការចំណាយទៅលើការចាក់វ៉ាក់សាំង ការពារខ្លួនគេ វានឹងបង្កើនការចំណាយប្រចាំខែដែលអាចជាបន្ទុកមួយផងដែរ។

៣. ស្រ្តីខ្មែរភាគច្រើនគិតថា “មើខ្លួនមិនឈឺផង ហេតុត្រូវចាក់វ៉ាក់សាំងការពារ? ហេតុត្រូវចាក់មេរោគចូលក្នុងខ្លួន?” ការយល់ឃើញបែបហ្នឹង គឺជាប្រការមួយដ៏គ្រោះថ្នាក់ និងអាចបង្កជាហានិភ័យយ៉ាងធំធេងដល់បញ្ហាសុខភាពស្រ្តីខ្មែរ គ្រប់រូប ក៏ដូចជាសុខភាពសាធារណៈផងដែរ។ វ៉ាក់សាំងការពារនិងមេរោគនេះ គឺមានសុវត្ថិភាព និងមិនមែនជាវ៉ាក់សាំងដែលផលិតចេញពីមេរោគ ១០០% នោះទេ គឺគេគ្រាន់តែយក់ផ្នែកមួយដ៏តូចរបស់មេរោគតែប៉ុណ្ណោះ។ វាមិនបង្កអោយមានជំងឺ ឬផលរមាស់អ្វីធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។

ចំនុចមួយចំនួននេះហើយដែលបានបង្អាក់ការការពារស្រ្តីខ្មែរចំពោះមេរោគនេះ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះថែមទាំងបំផុសនូវគំនិតអវិជ្ជមានយ៉ាងខ្លាំងដល់យុទ្ធនាការក្នុងការការពារស្រ្តីខ្មែរគ្រប់រូបទៀតផង។

សូមចងចាំថា៖ វ៉ាក់សាំងការពារមេរោគនេះ មិនមែនជាវ៉ាក់សាំងដែលគេយកមកធ្វើតេស្តិ៍ក្នុងស្រុកខ្មែរហើយ វាត្រូវបានអង្គការសុខភាពពិភពលោកអនុញ្ញាតអោយប្រើប្រាស់ និងមានសុវត្ថិភាពទៀតផង។

Check Out Your Vaccination Record Book: Were These Vaccine Checked?

Most of Cambodian children aged from 1.5 months to 9 months fully covered by National Immunization Program (NPI). They will received 10 vaccines for free to assure that they are protected from common preventable-diseases such as diphtheria, tetanus, Hib, pertussis, polio, hepatitis B, BCG, measles, rubella and pneumococcal.

Unfortunately, these 10 vaccines only for infants and children from 1.5 to 9 months of age only. To those who older than 9 months will not be covered by this program and they have to seek for private vaccination services at some high-standard clinics and vaccination centers to ensure that they will protected throughout the life-time.

Below are the vaccines that you need to get to ensure that you’re protected if you are older than 9 months:

1. Pneumococcal vaccines with 23 serotypes: There are several types of this vaccine available in the market such as Pneumovax 23, Pneumo 23. These vaccines are needed for children and adult aged from 2 years onward to protect against 23 serotypes of S.pneumoniae.

2. Diphtheria-Tetanus-Pertussis (dTp) vaccines: Many vaccines and many brands available in the market. These vaccines are recommended for children and adults aged from 18 months onward and need to repeat (booster) in every 5-10 years. This vaccine is very important for girl and young women who planned to get married and have a baby to prevent against congenital complications of these disease which lead to have severe damage to their baby.

3. Cervical cancer vaccines (HPV vaccines): This is a must-get vaccine against HPV viruses that cause cervical cancer in all girls and women. HPV very contagious viruses through sexual activities and it is easily transmitted. There are two types of HPV vaccines available in the market, Gardasil (Merck MSD, USA) and Cervarix (GSK, Belgium). For girls and women, please check your vaccination schedule whether you already got this vaccine or yet.

4. Varicella vaccines (chickenpox vaccines): Most of elder age says “if you get chickenpox, just let it be because it will good for you in the future”, but they forgot that chickenpox can kill. This disease is very contagious and have so many complications, especially scars on the skin which is not easy to be removed or healed. With just only two shots of this vaccine, you’ll assured that you’re protected. Currently, there are some varicella vaccines such as Varilrix (GSK, Belgium), Varivax (Merck MSD, USA)

5. Hepatitis A vaccines: If hepatitis B covered by NPI program, then hepatitis A will not included. Most Cambodian people are not aware of this disease, but they do aware of hepatitis disease in general. Hepatitis A is highly contagious disease and it is preventable. Even hepatitis A is not actually life-threatening disease but it could lead to death as well if it is severe and can cause thousands of dollars in treatment.

6. Rotavirus vaccines: If HPV is very important and must-get vaccines for girls and children, then rotavirus vaccines is the most-must-get vaccine for infants aged from 1.5 to 8 months. It is oral vaccine and it’s very easy to give to infants. Make sure your beloved children, nieces, nephews or grandchildren vaccinated against rotavirus.

These are some vaccines that you can easily find in Cambodia right now. However, still have a lot of vaccines which you’re a bit difficult to find in our country such as Meningococcal vaccines, zoter vaccines etc.

Make sure that above 6 vaccines checked in your and your family’s vaccination record book. If those were checked, that’s mean you’re safe and protected.